aver [haver] {[aber]}
| m. |
s. m. Haber, riqueza moble: "et renunçio a toda exepçon que non diga ende o contrario et aa ley do aver non dado et pagado et contado visto et reçebido en presença do notario et testemoyas" (675, 844, 857, 897, 1547, 186, 2321, 2349, 3173, 3476, 3753, 4329, 4365, 4473, 4670, 4692, 4753, 4886, 5650, 5904, 6083, 6306, 6429, 6869, 7184, 7296, 7490, 7564, 7831, 8080, 8285, 8511, 8587). // 2. v. tr. Ter, posuír: "aynda que sejan taes et de aquelas cousas que segundo dereito requiren aver espeçial mandado" (182). Formas: P1 IPres.: ey (623...8509); P4: avemos (895, 980, 1058); P3 IImperf.: avia (603, 2073, 7661); P6: abyan (9061, 9147), avian (272); P1 IPret.: ouve (3471); P1 SPres.: aja (5875); P3 SPret.: ouvese (2957); P6: ouvesen (2088, 6660); P3 SFut.: ouver (4524); Inf.: aver (182, 800, 973, 1043, 4503, 5875, 5876, 8737). // 3. Obter, recibir: "et que lle davan tal e tan conprido poder conmo avian dado a Garçia Rodrigues para usar do dito ofiçio et que querian que el por rrason do dito offiçio ouvese outras tantas contias de moravedis conmo ouvo de aver o dito Garçia Rodrigues" (440, 441). Formas: P3 IPres.: ha (680, 1287, 1408, 1637, 1783, 1860, 1891, 3168, 3509, 4491, 4643, 4690, 6865, 7658, 8159); P6: han (779, 1044); P6 IPlusc.: ouveran (2915); P3 SPres.: aja (3369, 6747); P5: ajades (775, 4951), ayades (791); P3 SPret.: ouvese (440, 2821, 2914, 8137, 8780); P6: ouvesen (2447, 2576, 2582, 3275, 3282, 4867, 5564, 8129, 8132); Inf.: aver (441...9017); tamén en contracción coa prep. de: daver (6144...8208), d' aver (1825, 5688, 6227). // 4. Ter, sufri-la acción ou efecto de algo: "e non ajades medo que vos ninhuu faça mal" (8418). Formas: P5 SPres.: ajades (8418); Inf.: aver (768). // 5. Manter, soster, estar en precisión de facer unha cousa ou ocuparse nela: "e fezeron por seu procurador ao dito Ruy Freyre todos los pleitos e negoçios do dito conçello e çidade, movidos e por mover, e que eles avian ou entendian de aver a qualquer o quaesquer persona ou personas e que qualquer ou quaesquer persona ou personas avian et entendian de aver contra eles" (8697, 8699). Formas: P3 IPres.: ha (734, 1761); P4: avemos (928, 3865, 3925, 3946); P6: han (479, 881); P3 IImperf.: avia (57, 3982); P4: aviamos (6207); P6: avian (2476, 4898, 8697, 8699), avyan (3567, 3698); P4 IPret.: ouvemos (6207, 6233); P3 IPlusc.: ouvera (824); P6: ouveran (4874, 8115); P6 ICond.: averian (8876); Inf.: aver (8697, 8699); Xer.: avendo (328). // 6. Aver mester, necesitar: "diseron que por quanto eles abian mester agora de presente alguos moravedis para alguos mesteres do dito Conçello" (4822). Formas: P3 IImperf.: avia (2472, 2494); P6: abian (4822), avian (86, 269); P6 SPres.: ajan (2419); P3 SPret.: ouvese (2704, 5181) // 7. Aver conta, véxase CONTA. Formas: P3 SPret.: ouvese (7800); P6: ouvesen (8367). // 8. Ter coñecemento ou noticia, saber: "enton o dito conçello e justiças e omes boos jurados diseron que por quanto a eles era dito e avian por enformaçoes de alguas personas que enna dita çidade e çerqua dela arredor e en outras partes deste arçobispado se fasian e querian faser moytos roubos" P6 IImperf. (4974). // 9. Aver por, ter por, considerar, reputar: "diso que se obligava e obligou por los vigarios da confraria dos correeiros que ouvesen o adeante escrito por firme e estavel so obligaçon de seus bees" (8911). Formas: P4 IPres.: avemos (2426, 6963); P3 IImperf.: avya (3014); P6: avian (3391, 7938, 8745, 8763), avyan (2666); P4 IFut.: averemos (2427, 6963); P6 ICond.: averian (8745, 8763); P6 SPret.: ouvesen (8911); Inf.: aver (5873, 5917). // 10. Aver de costume, véxase COSTUME. Formas: P3 IPres.: ha (5060); P4: avemos (111...7345); P5: avedes (748); P6: an (2166...8827), ham (3488), han (259...9234); P6 IImperf.: avian (5108). // 11. Haber, existir: "e sobre a dulda que ouvese enna dita conta" (9033). Formas: P3 IImperf.: avia (2805, 2907); P6: avyan (5278); P3 SPret.: ouvese (2702, 2729, 9033, 9099). // 12. Haber, transcorrer un tempo determinado: "diseron que por quanto avia dias que non fora encanavada" (6647, 7712). // 13. Forma parte como verbo auxiliar da perífrase modal obrigativa Aver de + inf.: "por lo qual vos et vosas vozes avedes de dar et pagar aos procuradores" (344). Formas: P1 IPres.: ey (838, 1889, 1924, 4674, 6065, 6357, 6883, 8217); P3: ha (1...6754), hase (7553); P4: avemos (1101, 6917); P5: avedes (344...8422); P6: an (1890, 3456, 3960, 3966), han (780, 786, 1410, 3512, 5183, 5849); P3 IImperf.: abia (4827), avia (236...8996), avya (1825...9068), P4: aviamos (894); P5: aviades (1647...4315); P6: abian (7817), avian (232...8122), avyan (3632, 3654, 7654, 8141, 8945, 9158); P1 IPret.: ouve (500...7562); P3: ouvo (441...6214); P4: ouvemos (4707); P5: ouvestes (6123, 6283); P6: ouveron (6282); P3 IPlusc.: ouvera (1241...9025); P6: ouveran (1555, 2137, 2783, 5953, 7581); P3 SPret.: ouvese (535...8790), ouvesse (532); P6: ouvesem (2921), ouvesen (92...9151); P3 SFut.: ouver (4496, 6498); P6: ouveren (3428). // 14. Forma parte como verbo auxiliar da perífrase temporal de futuridade aver de + inf.: "que de et pague o dito foro en cada uu anno et nos non vos avemos de tyrar este dito foro por mays nen por menos nen por al tanto que outro por elo queira dar" (357). Formas: P4 IPres.: avemos (357); P3 IImperf.: avia (2470); P6: avian (3740). Rexistramos un caso de mesoclise: "en esto faredes o que devedes et gardaredes e conpliredes o que dito sennor rey vos manda et nos gradeçervos lo hemos" P4 IPres. (31). // 16. Forma parte como verbo auxiliar da perífrase aspectual perfectiva aver + part.: "por quanto noso sennor o arçobispo de Santiago avia dado regimento de conmo se regese esta sua çidade" (1440). Formas: P1 IPres.: ey (689); P3 IImperf.: abya (5593), avia (1440, 1443, 1833, 2149, 5484, 6823, 7210, 7212, 7332), avya (468, 550, 1848, 2520, 2529, 3694, 5590, 5970); P6: abyan (3025), avian (426...9185); P3 IPlusc.: ouvera (8645); P6: ouveran (2003...9028); P1 SPret.: ouvese (1649); P6 SFut.: ouveren (6831). {Cfr. AVIDO}. |