Categoría: Sen categorizar

No ano 2002, a Comisión de Toponimia, a Asociación Galega de Onomástica, a Universidade de Vigo, a Federación das Asociacións de Veciños de Vigo e o Instituto de Estudios Vigueses  asinaron a seguinte declaración:

A toponimia como patrimonio

Recoñecemos que os nomes dos lugares son un elemento de primeira orde no noso patrimonio inmaterial. Herdados de xeración en xeración a través dos séculos, constitúen un dos máis prezados bens culturais da comunidade.

A progresiva transformación dos modos de ocupación do territorio pon en perigo a supervivencia de moitos topónimos tradicionais. Comprometémonos a velar pola súa preservación defendendo os principios que se seguen:

1)      Na denominación oficial das diferentes realidades xeográficas (entidades de poboación, urbanizacións, prazas, rúas, complexos urbanísticos, bloques de edificios, etc.), ha de preferirse sempre un topónimo tradicional antes que fórmulas de nova invención.

2)      No caso de realidades xeográficas de nova creación realizarase un inventario das denominacións tradicionais do territorio afectado e empregaranse nomes tomados dese repertorio para a denominación oficial das novas realidades.

3)      Cando nunha área determinada os topónimos tradicionais superan en número as novas realidades xeográficas creadas, de preferencia han de preservarse os topónimos de maior interese histórico, arqueolóxico ou filolóxico.

4)      Só se empregará o recurso á imposición de “topónimos honoríficos” (nomes de persoas ou institucións, de conceptos abstractos, de cidades ou países, etc.) en casos en que a nova denominación non sepulte un topónimo tradicional ou cando a supervivencia do topónimo

O Grupo de Expertos en Nomes Xeográficos da ONU (UNGEGN) elaborou no 2004 unhas Directrices sobre Topónimos Conmemorativos. Recollemos aquí os principios deste documento:

Cando se propón ou considera un topónimo conmemorativo, cumpriranse os seguintes principios, a non ser que entren en conflito coa política das correspondentes autoridades onomásticas:

1. Para propoñer un topónimo só se considerarán persoas postumamente; antes de que a proposta dun topónimo conmemorativo se considere deben ter pasado un mínimo de cinco anos da morte da persoa. Para acontecementos, polo menos deben ter pasado vinte e cinco anos do dito acontecemento.

2. Para propoñer un topónimo conmemorativo só se terán en consideración persoas cunha forte asociación co lugar ou o elemento xeográfico, ou que teñan destacada significación no legado cultural ou no desenvolvemento da zona, da provincia ou da nación.

3. O topónimo proposto deberá ser apoiado pola comunidade local e ir máis alá dun simple ou especial interese dun grupo.

4. Un topónimo non se debe usar para conmemorar vítimas ou sinalar lugares de accidentes ou traxedias.

5. Un topónimo conmemorativo non se debe considerar se xa existe para o lugar un nome arraigado e aceptado.

6. A propiedade da terra non confire a lexitimidade ou o dereito de aplicarlle un topónimo conmemorativo a un elemento xeográfico. O uso non oficial de topónimos conmemorativos en publicacións ou en dedicatorias ou indicadores non é garantía de que estes sexan adoptados en documentos toponímicos oficiais.

Coa mesma discreción que o caracterizou en vida, fóisenos o noso amigo e compañeiro o sabio filólogo Edelmiro Bascuas, membro da Asociación Galega de Onomástica, que faleceu o pasado día 10 de febreiro de 2011 na cidade da Coruña. A súa contribución aos estudos de paleolingüística galega é inmensa. Cantos o coñeceron saben tamén da súa cordialidade e da súa bondade.

Edelmiro Bascuas conciliou durante anos o exercicio docente como catedrático de grego no Instituto de Bacharelato “Ramón Menéndez Pidal” da Coruña coa investigación filolóxica. Publicou traballos sobre léxico e onomástica prelatinos en publicacións especializadas como Estudios Mindonienses, Paleohispánica, Studi Celtici, Veleia, Verba…

En 2002 publicou o volume Estudios de hidronimia paleoeuropea gallega (Anexo de Verba. Santiago: Universidade de Santiago de Compostela) e en 2006 Hidronimia y léxico de origen paleoeuropeo en Galicia (Sada – A Coruña: Ediciós do Castro).

Deixou inédito un novo volume sobre léxico e toponimia de orixe paleoeuropea e unha colección de traballos breves, revisión doutros publicados previamente de maneira dispersa.

Hoxe presentouse en Santiago Atopando Compostela. Xogo da toponimia do concello, un xogo de mesa para entreterse e aprender coa toponimia, que promoveu a Concellaría de Normalización Lingüística do Concello de Santiago.

A Asociación Galega de Onomástica asesorou e elaborou os contidos deste enredo de preguntas e probas. Os autores de Atopando Compostela son Gonzalo Navaza, Xulia Marqués, Xosé Ramón López Boullón e Luz Méndez.

Etnoga. Patrimonio Cultural, empresa de servizos de xestión integral do patrimonio, foi a creadora do xogo.

No Rexistro Civil actual (Lei 40/99, de 5 de novembro) establécese que unha parella pode decidi-la orde dos apelidos dos seus fillos libremente; isto é, que non é obrigatorio situar en primeiro lugar o apelido do pai, e en segundo o da nai. Esta modificación vai acorde cos tempos, ó non prima-lo apelido de ningún dos dous sexos. Pero había unha fenda: en caso de desacordo, prevalecería a tradición, é dicir, o apelido paterno. Para resolver isto, o goberno anunciou hai pouco na prensa que se decidiría por orde alfabética, pero esta é unha solución que tamén comporta problemas. Non porque vaian desaparecer de aquí a uns anos tódolos apelidos do final do alfabeto, porque, na práctica, son moi poucas as parellas que non se poñen de acordo, senón porque non deixa de ser unha solución que prima de antemán  unha das partes. Noutros países, ante a mesma situación, optouse por proceder a un sorteo, o que pode ser arbitrario, pero non é inxusto. Ante as protestas, o goberno está reconsiderando as distintas opcións.

Agora ben, sería necesario ter en conta unha cousa importante: amais de identificarnos como pertencentes a unha familia (a dúas, en realidade: a da nai e a do pai), os apelidos son parte da nosa herdanza cultural, histórica e lingüística. Por tanto, os pais deberían considerar que parte do seu patrimonio patronímico é mellor para os seus fillos. Parece claro que un dos criterios que se deberían ter en conta é o da frecuencia: exerce moito mellor a súa función identificadora un apelido que porten menos persoas. Para coñecer ese dato, os pais poden acudir á páxina web da Cartografía dos apelidos de Galicia, elaborada no Instituto da Lingua Galega, onde poderán descubrir a frecuencia e a extensión xeográfica de cada apelido.

photo credit: diluvi