Asociación Galega de Onomástica

Categoría: Sen categorizar

  • Neumandro, o Fole toponimista

    Nos numerosos artigos publicados en El Progreso, que asinaba co pseudónimo de Neumandro ‘home de espírito’, Fole preguntábase pola etimoloxía de moitos topónimos galegos e chegaba, con frecuencia, a resultados sorprendentes e fantasiosos. Esta afección foleana maniféstase tamén nas súas obras literarias, en que atopamos as súas elucubracións etimolóxicas trasladadas ó texto e convertidas en materia literaria. Velaquí , como exemplo, un diálogo entre dous personaxes do seu conto “Lobos te coman”:

    Pasamos axiña pola Goia… Preguntoume:

    — E de onde virá iste nome de Goia? Haino en tantos sitios.

    — Pois non cho sei. Ou vén de un GAUDI,  ‘ledo, gozoso’, ou quererá decir algo dos godos.

     

    Anxel Fole, en Historias que ninguén cre (1981)

    (A.P.)

    Compárteo

  • Nome do día: Rosalía de Castro

    Hoxe é o #DíadeRosalía

    Rosalía é un nome de orixe discutida, quizais latina (de Rosalia, festa romana das rosas en honra dos defuntos) ou xermánica (hraustr ‘valente’ ou rausn ‘gloria, fama’ e o hipocorístico –lîn). En Galicia rexistrámolo por primeira primeira vez nun documento do século IX do mosteiro de Sobrado.

    O apelido Castro é toponímico, con orixe nalgunha das localidades chamadas así que temos por todo o territorio, moi abundantes, de aí que o apelido sexa o 11º en orde de frecuencia entre os de Galicia. A palabra provén do latín CASTRUM ‘fortificación, lugar fortificado’. Coma todos os apelidos desta categoría, que indican a orixe ou procedencia do portador, adoitaba ir acompañado da preposición de, e así aínda o usaba a nosa poeta.

    (Pódese consultar a frecuencia dun apelido en Galicia na web Cartografía dos Apelidos de Galicia. O cartulario ou tombo do mosteiro de Santa María de Sobrado custódiase no Arquivo Histórico Nacional e pódese ver dixitalizado no Portal PARES).

    Compárteo

  • Que a toponimia conmemorativa non sepulte a tradicional

    Na IV Xornada de Onomástica da Real Academia Galega, celebrada en Pontevedra en outubro de 2019, a Academia acolleu a proposta da Asociación Galega de Onomástica (AGOn) dun modelo mixto de rotulación que permita conciliar a conservación da toponimia tradicional co desexo das corporacións municipais de dedicarlles rúas ás persoas que consideran merecentes.

    Este modelo é coñecido tamén como “modelo toledano” pola valoración expresa que recibiu o tratamento dos topónimos na súa candidatura a Cidade Patrimonio Cultural da Humanidade. Nalgunhas localidades galegas como Pontevedra, Monforte e Tui indícase a denominación antiga a carón da moderna, de forma que, polo menos, se ten constancia das denominacións anteriores.

    Por ese motivo, e a raíz de senllas noticias sobre a intención de interpoñer rúas conmemorativas en Poio e Ponte Caldelas, a AGOn dirixiuse a eses concellos para recordalles a importancia da toponimia tradicional e suxerirlles que asuman o modelo mixto. Os concellos teñen un papel destacado no mantemento desa parte do patrimonio inmaterial que realmente é de todos.

    Pode verse unha das cartas aquí: PonteCaldelas

     

    Compárteo

  • Novas rúas, vella toponimia


    O Concello de Tomiño puxo en marcha unha iniciativa para darlle nome a unha nova avenida. Dende a AGOn defendemos que as novas entidades leven nomes tradicionais do lugar.
    Así o recolle tamén o propio concello na súa Ordenanza para o impulso social da lingua galega, que no artigo 17.2 di:
    “O Concello de Tomiño promoverá a recuperación, historia, orixe, coñecemento e uso da toponimia do territorio municipal, e preservará as formas tradicionais dos lugares como parte integrante da memoria colectiva do patrimonio cultural”.
    É por iso que vos pedimos que accedades á páxina do concello de Tomiño e enviedes a proposta da AGOn antes do día 15 de xaneiro. Unha das frases que suxerimos para lembrarlle ó concello a obriga que adquiriu é a seguinte:

    Buscar un nome novo e sepultar un topónimo tradicional é dar ao esquecemento unha parte da historia do territorio.

    Podedes facelo neste enderezo web: tomino.gal/ponlle-nome.

    Compárteo

  • A Valedora comparte coa AGOn que as institucións e os seus cargos deben respectar a toponimia galega

    A Valedora do Pobo remitiulle á AGOn resposta sobre a queixa de esta Asociación en relación co uso que o Presidente do Goberno español fai de formas castelanizadas da toponimia galega.

    A responsable da institución comunícanos que non se admite a trámite a protesta porque, por un lado, non é ambito da súa competencia e cita literalmente a Lei que a regula: “[a institución do Valedor do Pobo] poderá supervisar a actividade da Administración da Comunidade Autónoma galega e a dos seus entes…, así como a da Administración local naquelas materias que son competencia da nosa Comunidade”  e por outro porque a demanda que formulamos “non vai precedida da actuación dun ente administrativo de carácter público”, e que a institución do Valedor do Pobo  “non ten competencias para supervisar actos ou decisións de natureza privada, nin siquera, como ocorre neste caso, cando eses actos ou manifestacións cadan unha grande difusión” (é textual).

    Tamén engade: “Compartimos o seu criterio de que todos os cargos, administracións e institucións públicas teñen unha obriga fundamental de respecto ao ordenamento xurídico. Tamén, como é evidente, a forma oficial dos topónimos das entidades de poboación, ao abeiro da normativa vixente que vsotede invoca no seu escrito.”

    Finalmente, suxire que nos dirixamos ó Gabinete da Presidencia para trasladármoslles esas consideracións, como así faremos.

    Valoramos positivamente que a Valedora comparta o noso criterio, aínda que neste caso non tivese resultado.

     

    Compárteo